انواع جلدها در دوره های تاریخی

انواع جلدها در دوره های تاریخی

جلد روغنی یا لاکی : از جمله جلدهایی که بیشتر نگارش های فارسی، مجلد به آن است، جلدی است که از سده نهم توسط جلد سازان وضع شده و رفته رفته فزونی گرفت و در سده های دوازدهم و سیزدهم به اوج کمال رسید. در دوره تیموریان از نقوش گل و بوته و پرندگان و حیوانات استفاده میشد، ولی در دوره صفوی و قاجار به سوای نقوش مذکور، از نقوش صورت و پیکر انسان، مجالس رزم و بزم نیز به کار گرفته شد و گاه آیات، اخبار و اشعاری به مناسبت موضوع کتاب نیز به جای نقوش مذبور در جلدهای روغنی دیده می شود.

جلد ترمه : برخی جلدسازان دوره زندیه و قاجاریه به بعد برای روکش جلد دیوانها، بیاض ها، نسخه های ادعیه از ترمه منقش به اشکال بوته جقه با خطوط پهن حاشیه مانند استفاده می نمودند.

جلد مخملی : جلدهایی که از پارچه مخمل برای روکش مقوا استفاده شده باشد. و بیشتر از قرن سیزدهم هجری رواج یافته است.

جلد شبرو : به معنای بزغاله، پوست بزغاله و یا پوست نازک گوساله که جلد سازان دوره قاجار برای روکش جلد از آن سود برده اند.

در واقع با افزایش ساخت جلدهای روغنی بر جلدهای سوخت در دوره زندیه و قاجار، بیشترین قرآن های نفیس و کتاب های مصور و غیر مصور دیگر با جلد روغنی عرضه می شد. در این دوره با انواعی از جلدهای روغنی روبه رو هستیم.

برای تهیه جلد در انواع مختلف روش های متنوعی وجود دارد:
۱. جلد ضربی: برای ساخت جلد ضربی، ابتدا روی زمینه چرم می کشند، سپس با فلز منقوش روی چرم می کوبند تا چرم حالت نقش برجسته بگیرد.
۲. جلد سوخت: بعد از کشیدن چرم روی زمینه، فلزی که حاوی نقش دلخواه است، داغ می کنند و با فشار بر چرم جلد، نقش برجسته بدست می آید.
۳. جلد لاکی: روی زمینه مقوایی، یک لایه روغن شفاف زده، سپس با رنگ و روغن روی جلد را نقاشی کرده و نهایتاً روی آن لاک می زنند. (روش پاپیه ماشه)

۴. جلد موجی: در این نوع جلد، ترکیبی از قلع و سریشم را روی زمینه زده و بعد از خشک شدن روی آن را با سنگ صیقلی براق می کنند.
۵. جلد زرکوب: بعد از کشیدن چرم روی زمینه، طرح یا نوشته موردنظر را کلیشه کرده و به وسیله آن طرح را با بکار بردن ورقه های طلا روی جلد پرس می کنند.

صحافی...